Kort slapen……geen enkel probleem voor de adolescent?

Wanneer ik collega’s spreek over het onderwijs vormt “de jeugd van tegenwoordig” vaak het gespreksonderwerp. Zij vinden dat er bij de jeugd, in dit geval de vmbo-leerling, gebrek aan motivatie is en dat ze niet vooruit te branden zijn. Leerlingen komen regelmatig te laat en hebben moeite om hun ogen open te houden tijdens de les. Wat is nu hier de oorzaak van en hoe kunnen wij daar mee omgaan?

Het is een gegeven dat we steeds meer naar een 24 uurs economie gaan, waar winkels vroeger open gaan en laat weer sluiten. We komen later thuis, eten onregelmatiger en gaan later naar bed. We kunnen niet zomaar spontaan bij vrienden op bezoek, we moeten hiervoor de agenda’s naast elkaar leggen.  Dit alles lijkt invloed te hebben op het dag-en nachtritme van de mens. Normaal gesproken functioneren wij optimaal wanneer er sprake is van een regelmatigheid in slaap-en waakuren. Echter wanneer er een verschuiving van meer dan een uur in dit patroon plaatsvindt, kan je dit als vervelend ervarem. Voor de adolescent geldt dit nog sterker.

Om optimaal uitgerust de dag te starten zou de adolescent 9 uur moeten slapen, maar tijdens de puberteit veranderen de slaappatronen en komt deze slaaptijd onder druk te staan (Carskadon, Harvey, Duke, Anders & Dement,1980). De afwijkingen tussen de slaapgewoonten door de week en het weekend worden groter (Carskadon, 1999; Laberge et al., 2001). De adolescent gaat later naar bed en staat later op. De toename van de autonomie in de puberteit, bijbaantjes, sporten, laat televisie kijken en het onderhouden van sociale contacten zouden deze verandering kunnen verklaren (Dahl & Lewin, 2002; Carskadon, Acebo, & Jenni, 2004).

Cavallera en Giudici (2008) hebben aangetoond dat er avondmensen en ochtendmensen bestaan. Bij ochtendmensen verloopt het opstarten van de dag sneller en gaat het leren het best in de ochtend. Het is voor hen ook gemakkelijker om ’s avond in te slapen. Het tegenovergestelde is bij avondmensen te zien. Zij ervaren opstartproblemen in de ochtend, maar leren het beste in de middag. Ook wat het slaap-waakritme betreft zijn er verschillen bij adolescenten. Adolescenten die vallen onder het avondtype, hebben meer moeite om hun slaapschema's af te stemmen op de vroege schooltijden dan de adolescenten van het ochtendtype (Carskadon, Vieira, & Acebo, 1993; Giannotti, Cortesi, Sebastiani, & Ottaviano, 2002).

Bij slaapgebrek zal bij een adolescent verandering in stemming en afname van motivatie en prestatie te zien zijn, dat resulteert in emotie en gedragsproblemen (Fallone, Owens, & Deane, 2002). Wat vervolgens kan leiden tot conflicten met ouders en leerkrachten van school.

Door het veranderde slaap- en waakritme en verandering in de hormoonhuishouding zou het wellicht een optie zijn om de school later te laten beginnen. Dit zou waarschijnlijk niet alleen door de adolescent op prijs worden gesteld, maar ook door de leerkracht die een fittere leerling in de klas krijgt.

Referenties

Carskadon, M.A. (1999). Sleepy students fight the school clock. Phi Delta Kappan, 12-14.

Carskadon, M. A., Harvey, K., Duke, P., Anders, T. F., & Dement, W. C. (1980). Pubertal changes in daytime sleepiness. Sleep, 2, 453 – 460.

Carskadon, M. A., Vieira, C., & Acebo, C. (1993). Association between puberty and delayed phase preference.Sleep, 16, 258 – 262.

Cavallera, G.M. & Giudici, S. (2008). Morningness and eveningness personality. A survey

in literature from 1995 up till 2006. Personality and Individual Differences, jaargang 44,

nummer 1, pagina 3-21.

Dahl, R. E., & Lewin, D. S. (2002). Pathways to adolescent health: Sleep regulation and behavior. Journal of Adolescent

Health, 31, 175 – 184.

Fallone, G., Owens, J.A., Deane, J., (2002). Sleepiness in children and adolescents: clinical implications. Sleep Medicine Reviews, 6, 287-306.

Laberge, L., Petit, D., Simard, C., Vitaro, F., Temblay, R.E. & Montplaisir, J. (2001).

Development of sleep patterns in early adolescence. Journal of Sleep Research, 10,

59-67.